Przepis na ciasto kaszak na herbatnikach bez pieczenia

Dobre ciasto kaszak na herbatnikach bez pieczenia trzyma się dzięki dobrze ugotowanej kaszy manny i porządnie schłodzonej masie. Nie potrzebuje piekarnika, tylko garnka, miksera i zwykłej prostokątnej blachy. Cała sztuka polega na odpowiedniej gęstości budyniu z kaszy, szybkim przełożeniu nim herbatników i cierpliwym chłodzeniu w lodówce. To ciasto w klimacie PRL, proste, tanie i bardzo wdzięczne do modyfikowania – można dorzucić kakao, wiórki kokosowe albo warstwę dżemu. Przepis jest tak ustawiony, żeby poradziła sobie z nim nawet osoba, która z deserami jest na początku drogi.

Składniki na ciasto kaszak na herbatnikach (blacha ok. 25×35 cm)

Najlepiej użyć blachy lub naczynia żaroodpornego wyłożonego papierem do pieczenia lub folią spożywczą – ułatwi to potem wyciąganie i krojenie ciasta.

Herbatniki – ok. 400 g (2 standardowe paczki, zwykłe, maślane lub petit beurre)
Mleko – 1 litr, najlepiej 2% lub 3,2%
Kasza manna – 120–130 g (ok. 10 łyżek z lekką górką)
Cukier – 140–160 g (ok. 3/4 szklanki); ilość można delikatnie regulować
Masło – 200 g, w temperaturze pokojowej (miękkie)
Kakao – 2 łyżki (opcjonalnie, do części masy – kaszak dwukolorowy)
Cukier wanilinowy lub ekstrakt waniliowy – 1 opakowanie (ok. 8–10 g) lub 1 łyżeczka ekstraktu
Szczypta soli – podkręca smak i równoważy słodycz
Polewa czekoladowa (opcjonalnie): 100 g gorzkiej lub mlecznej czekolady + 40 g masła + 2 łyżki mleka

Przygotowanie ciasta kaszak na herbatnikach bez pieczenia

Przygotowanie formy i herbatników
Formę o wymiarach ok. 25×35 cm wyłożyć papierem do pieczenia lub folią spożywczą, zostawiając zapas na brzegach. Na dnie ułożyć pierwszą warstwę herbatników – ciasno, jeden obok drugiego. Jeśli przy brzegach zostają szpary, można przełamać kilka herbatników na pół lub wzdłuż, żeby lepiej dopasować.
Odmierzanie kaszy i mleka
Z odmierzonego litra mleka odlać około 250 ml do miski lub wysokiego naczynia. Do reszty mleka w garnku dodać cukier, cukier wanilinowy i szczyptę soli. Postawić garnek na średnim ogniu i podgrzewać, mieszając, aż mleko będzie gorące, ale jeszcze nie kipiące.
Dokładne rozmieszanie kaszy manny
Do odlanego mleka wsypać kaszę mannę i dokładnie wymieszać trzepaczką lub widelcem, żeby nie było żadnych grudek. Masa powinna być płynna, bez suchych grudek kaszy. Tak przygotowaną mieszankę wlać cienkim strumieniem do gorącego mleka w garnku, cały czas intensywnie mieszając trzepaczką.
Gotowanie gęstej masy kaszak
Zmniejszyć ogień na średni-mały i gotować kaszę, ciągle mieszając, przez ok. 5–7 minut, aż masa bardzo zgęstnieje. Powinna być wyraźnie gęstsza niż budyń, prawie jak gęsta kasza manna „na sztywno”. Masa ma odchodzić od ścianek garnka i zostawiać ślad po łyżce.
Studzenie kaszy przed połączeniem z masłem
Garnek zdjąć z ognia. Kaszę przełożyć do szerokiej miski (szybciej wystygnie), przykryć folią spożywczą tak, aby dotykała powierzchni masy – dzięki temu nie zrobi się kożuch. Odstawić do przestudzenia na ok. 20–30 minut. Masa powinna być letnia, ale nie gorąca, kiedy będzie łączona z masłem.
Ucieranie masła na puszystą masę
Miękkie masło w temperaturze pokojowej włożyć do drugiej miski. Ucierać mikserem przez ok. 3–5 minut, aż stanie się jasne i puszyste. Ten etap wpływa na kremową konsystencję całego kaszaka – im lepiej utarte masło, tym lżejsza masa.
Łączenie kaszy z masłem
Do utartego masła dodawać przestudzoną kaszę mannę partiami – po 2–3 łyżki, za każdym razem dokładnie miksując na średnich obrotach. Dzięki temu masa się nie zwarzy i będzie gładka. Miksować do momentu, aż cała kasza połączy się z masłem i powstanie jednolita, kremowa masa bez grudek.
Przygotowanie wersji dwukolorowej (opcjonalnie)
Jeśli ma powstać kaszak waniliowo-czekoladowy, masę podzielić na dwie równe części. Do jednej z nich przesiać 2 łyżki kakao i zmiksować do połączenia. Jeśli masa wydaje się za gęsta po dodaniu kakao, można wlać 1–2 łyżki mleka i ponownie zmiksować.
Pierwsza warstwa masy na herbatnikach
Na ułożone w formie herbatniki wyłożyć połowę masy (waniliowej, jeśli bez kakao; lub wybraną część, jeśli masa jest dwukolorowa). Rozprowadzić równomiernie szpatułką lub łyżką, dociskając delikatnie do herbatników, żeby masa wypełniła wszystkie szczeliny. Wyrównać powierzchnię.
Druga warstwa herbatników
Na masie ułożyć kolejną warstwę herbatników, znowu ciasno, jeden obok drugiego. Warto układać je w takim samym kierunku jak dolną warstwę – ciasto będzie się potem ładniej kroić.
Druga warstwa masy kaszak
Wyłożyć pozostałą masę (lub drugą – czekoladową/waniliową, jeśli robiona jest wersja dwukolorowa) na herbatniki, rozsmarować dokładnie i wyrównać wierzch. Jeśli w formie jest jeszcze miejsce do brzegu, można położyć trzecią warstwę herbatników – będzie bardziej przekładaniec, ale masa nie powinna wtedy być za cienka.
Opcjonalna polewa czekoladowa
Czekoladę, masło i mleko umieścić w małym garnuszku lub misce nad kąpielą wodną. Podgrzewać, mieszając, aż składniki się połączą i powstanie gładka, błyszcząca polewa. Lekko przestudzić (powinna być płynna, ale nie gorąca) i polać równomiernie wierzch ciasta. Można zrobić esy-floresy łyżką lub zostawić gładką taflę.
Chłodzenie ciasta kaszak
Formę przykryć folią spożywczą lub aluminiową tak, aby nie dotykała polewy (jeśli jest). Wstawić do lodówki na minimum 4 godziny, a najlepiej na całą noc. W tym czasie herbatniki zmiękną, a masa kaszak dobrze stężeje i nabierze właściwej struktury do krojenia.
Krojenie i podawanie
Przed krojeniem można wyjąć ciasto z lodówki na ok. 10 minut, żeby polewa nie pękała zbyt mocno. Kroić ostrym nożem zanurzanym krótko w gorącej wodzie i wycieranym do sucha – kawałki będą równe, a warstwy ładnie widoczne.

Dobra masa kaszak musi być gęsta już w garnku – jeśli jest za rzadka, nie stężeje porządnie i ciasto będzie się rozpływać, nawet po długim chłodzeniu.

Wartości odżywcze ciasta kaszak na herbatnikach

Ciasto kaszak nie jest deserem „fit”, ale w porównaniu z ciężkimi kremami maślanymi wypada nieco lżej dzięki bazie z kaszy manny i mleka. Wartość energetyczna jednego kawałka (przy podziale ciasta na 16 porcji) to orientacyjnie ok. 260–320 kcal, w zależności od ilości cukru, rodzaju czekolady w polewie i herbatników.

Kasza manna dostarcza przede wszystkim węglowodanów i niewielkiej ilości białka. Mleko daje wapń, część białka i tłuszczu. Masło i czekolada to głównie tłuszcz i dodatkowa energia. Deser jest kaloryczny, ale sycący – zwykle wystarcza jeden, dwa niewielkie kawałki.

Osoby, które chcą delikatnie obniżyć kaloryczność, mogą zmniejszyć ilość cukru o 20–30 g i użyć gorzkiej czekolady zamiast mlecznej. Można też zrezygnować z polewy i posypać wierzch jedynie kakao lub drobną warstwą wiórków kokosowych.

Warianty i dodatki do ciasta kaszak na herbatnikach

Ciasto kaszak w wersji czekoladowej, kokosowej i z dżemem

Kaszak jest jednym z tych ciast, które bardzo dobrze znoszą modyfikacje, a baza z kaszy manny przyjmuje różne smaki bez grymaszenia. Dlatego warto wykorzystać ten przepis jako punkt wyjścia i dostosować go do własnych upodobań.

Wersja mocno czekoladowa powstanie po dodaniu większej ilości kakao, a nawet rozpuszczonej czekolady do masy. W takim przypadku dobrze jest odjąć trochę cukru, żeby smak nie był zbyt ciężki i mdły. Część mleka można zastąpić mlekiem czekoladowym albo dodać łyżkę kawy rozpuszczalnej do gorącego mleka, żeby podbić czekoladowy charakter.

Wersja kokosowa sprawdzi się dla osób, które lubią „Raffaello” czy inne kokosowe klimaty. Do masy kaszak można dodać ok. 50–70 g wiórków kokosowych, a na wierzchu zamiast polewy posypać ciasto grubą warstwą wiórków. W takim wariancie dobrze pasują herbatniki maślane lub lekko waniliowe.

Bardzo prostym i efektownym rozwiązaniem jest też wstawienie cienkiej warstwy dżemu pomiędzy herbatniki a masę. Najlepiej sprawdzi się dżem kwaśny – z czarnej porzeczki, wiśniowy lub porzeczkowo-malinowy, bo przełamie słodycz kaszaka. Dżem warto rozsmarować cienko, żeby nie zdominował struktury ciasta i nie powodował rozjeżdżania się warstw.

mocno czekoladowy – więcej kakao, odrobina kawy
kokosowy – wiórki kokosowe w masie i na wierzchu
z dżemem – cienka, kwaśna warstwa między herbatnikami

Herbatniki również można podmieniać. Czekoladowe dadzą bardziej intensywny smak i ciemniejszy przekrój, a maślane lub karmelowe – nieco bardziej deserowy, „ciasteczkowy” charakter. Nie warto natomiast używać zbyt słodkich ciastek z kremem – całość zrobi się ciężka i przesłodzona.

Przechowywanie, krojenie i podawanie ciasta kaszak

Jak przechowywać i równo kroić ciasto kaszak na herbatnikach

Ciasto kaszak najlepiej przechowywać w lodówce, szczelnie przykryte, żeby nie chłonęło zapachów. W dobrze schłodzonym stanie wytrzymuje spokojnie 3–4 dni. Z czasem herbatniki jeszcze bardziej miękną, a masa pozostaje stabilna, więc drugiego dnia ciasto często kroi się nawet lepiej niż pierwszego.

Do krojenia warto używać ostrego, długiego noża. Dobrze sprawdzi się technika lekkiego „piłowania” zamiast mocnego dociskania. Przy polewie czekoladowej nóż można zanurzać na chwilę w gorącej wodzie, wycierać do sucha i dopiero wtedy kroić – polewa mniej pęka i ładniej się rozdziela na porcje. Kawałki o wymiarach ok. 4×6 cm są poręczne i wystarczająco sycące.

Podając kaszak, warto pozwolić mu postać w temperaturze pokojowej 5–10 minut. Smak masła i wanilii jest wtedy bardziej wyraźny, a struktura przyjemniej się rozpływa w ustach, zamiast być zupełnie twarda i lodówkowa. Do takiego ciasta dobrze pasuje mocna czarna herbata, kawa albo zimne mleko.

W wersji bardziej odświętnej można udekorować wierzch nie tylko polewą, ale też wiórkami kokosowymi, startą czekoladą, płatkami migdałów czy drobnymi bezami pokruszonymi tuż przed podaniem. Warto jednak pamiętać, że każda dodatkowa dekoracja będzie miękła w lodówce, więc najlepiej nakładać ją stosunkowo świeżo.

Jeśli planowane jest przewożenie ciasta, dobrze jest zostawić je w formie, owinąć folią i transportować schłodzone. Krojenie na porcje lepiej zrobić na miejscu – całość mniej się przesuwa i nie ma ryzyka, że kawałki się przewrócą lub skleją.